عثمان الاحمر از ابان بن تغلب از عكرمه از عبد اللّه بن عباس گفت : يهوديى كه او را نعثل مىگفتند به نزد حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم آمد و گفت : يا محمّد ! من چند چيز از تو مىپرسم كه بسيار وقتى است كه آن در سينهء من مىگردد ؛ اگر جواب ادا نمايى ، اسلام مىآورم بر دست تو . آن حضرت فرمود : « اى ابا عماره ! بپرس ! » گفت : يا محمّد ! پروردگار خود را از براى من وصف كن . آن حضرت فرمود : وصف نمىتوانند كرد حضرت خالق را مگر به آن چيزى كه خود وصف كرده است به آن خود را . چگونه وصف نمايند خالق واحد و آفرينندهء يگانه را كه عاجز است حواس از آن كه او را دريابد و ادراك ذات مقدّس او نمايد و فرومانده است اوهام ، از آن كه او را بيابد و به كنه ذات او برسد و درمانده است خطرات ، از آن كه براى او حدّى پيدا كند و ناتوان است بصاير ، از آن كه احاطهء قدرت او كند . بزرگ‌تر است از آن كه وصف او كنند وصف كنندگان . دور است در نزديكى ، نزديك است در دورى - يعنى نزديك و دور نزد علم او يكسان است - چگونگى را او چگونگى داده است ، پس ، نمىتوان گفت كه چگونه است و كجايى را او كجايى بخشيده پس نمىتوان گفت كه كجاست . منقطع مىشود فكرها از شناختن او ، يعنى بايد بدانيد كه كيفيّت و امنيّت از او پيدا شده و به قدرت او وجود يافته ، پس او احد است يعنى تكثّر در وحدانيّت ذاتش متصوّر نيست و از ابعاض و اجزا معرّا و برى است و صمد است يعنى جسم نيست كه توان گفت كه ميان تهى است و خداوندى است كه كلّ خلايق در حوايج و رغايب روى به درگاه او مىآورند و از او حاجت‌ها مىطلبند و از او مرادها مىيابند . » بالجمله آن حضرت فرمود : « خداى تعالى احد و صمد است ؛ هم چنان كه خود ، خود را وصف كرده است و وصف كنندگان نمىرسند به حدّ وصف كردن و نشان دادن او و چنان چه خود ، وصف خود فرموده لَمْ يَلِدْ وَ لَمْ يُولَدْ . وَ لَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ « 1 » است . نعثل گفت : راست گفتى يا محمّد ! پس خبر ده مرا از آن كه گفتى خدا يكى است و او را

--> ( 1 ) . سورهء اخلاص ، آيهء 4 - 3 .